Emerytura

Bezpieczeństwo uczestników pracowniczych programów emerytalnych zapewnione jest przez wieloszczeblowy nadzór państwa nad tworzeniem i działalnością programów.

Nadzór ten jest wykonywany przez wyspecjalizowane organy administracji rządowej.

W zakresie zgodności z prawem nadzór nad funkcjonowaniem pracowniczych programów emerytalnych sprawował Urząd Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi. Do zakresu działania UNFE należał również bezpośredni nadzór nad działalnością pracowniczych funduszy emerytalnych i zarządzających nimi pracowniczych towarzystw emerytalnych. Państwowy Urząd Nadzoru Ubezpieczeń nadzorował zakłady ubezpieczeń, prowadzone w formie spółki akcyjnej lub towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych. Chronił interesy osób ubezpieczonych i zapobiegał sytuacjom, w których zakład ubezpieczeń nie byłby w stanie wypłacać należnego świadczenia.

Od 1 kwietnia 2002 roku oba te urzędy zastąpił centralny organ administracji rządowej – Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych.

Zapewnienie bezpieczeństwa uczestników pracowniczych programów emerytalnych będzie polegało na skutecznym wykonywaniu nadzoru przez nowo powołaną Komisję i pozostałe organy państwowe.

Ustanowienie programu będzie czynnikiem zapobiegającym fluktuacji kadr, motywującym pracowników do związania się z firmą, jak również będzie stanowić dodatkowy atut przy wyborze pracodawcy przez potencjalnych pracowników. Dobrowolne uczestnictwo w programach będzie szansą również dla tych osób, które ze względu na wiek nie mogły przystąpić do II filaru nowego systemu, a ich świadczenie emerytalne pochodzić będzie jedynie z ZUS. Pracowniczy program jest ponadto bardzo atrakcyjną formą oszczędzania dla osób uzyskujących ponadprzeciętne wynagrodzenie. Obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe wygasa bowiem, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie w danym roku przekroczy wartość odpowiadającą trzydziestokrotności prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok kalendarzowy.

Należy podkreślić, że w jednym zakładzie pracy może istnieć tylko jeden pracowniczy program emerytalny. W ramach tego jednego programu emerytalnego możliwa jest tylko jedna z form pracowniczego programu emerytalnego.

W związku z powyższym nie może być takiego programu, który powierzałby część składek pracowników zakładowi ubezpieczeń, a część funduszowi inwestycyjnemu. Co więcej, nawet w ramach jednej formy programu możliwa jest umowa tylko z jedną instytucją finansową mającą zarządzać składkami pracowników, a więc z konkretnym zakładem ubezpieczeń czy konkretnym funduszem inwestycyjnym albo utworzonym pracowniczym funduszem emerytalnym. Uczestnictwo w programie łączy się z pewnymi udogodnieniami stworzonymi przez ustawodawcę, do których należy m.in. nie zaliczanie składek podstawowych do wynagrodzenia będącego podstawą wymiaru obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne oraz możliwość zaliczenia do kosztów uzyskania przychodu wydatków poniesionych przez pracodawcę na zapewnienie prawidłowej realizacji pracowniczego programu, w tym także kwot wpłaconych składek podstawowych. Pracodawca zyskuje instrument, przy pomocy którego może poprawić i uatrakcyjnić wizerunek firmy.

Ustawa stanowi, że możliwe są w zasadzie cztery formy pracowniczego programu emerytalnego:

v pracowniczy fundusz emerytalny,

v umowa o wnoszeniu przez pracodawcę składek pracowników do funduszu inwestycyjnego,

v umowa grupowego ubezpieczenia na życie pracowników z zakładem ubezpieczeń,

v umowa o wnoszeniu przez pracodawcę składek pracowników, którzy staną się członkami towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych będącego stroną tej umowy.

Od strony funkcji i zastosowania Pracowniczy Program Emerytalny – jest to forma zabezpieczenia emerytalnego, gdzie pracodawca z własnej woli stwarza swoim pracownikom prawo dobrowolnego gromadzenia środków finansowych, w formie składek, które sam nalicza, pobiera i przekazuje na rachunek jednej z trzech instytucji finansowych zajmujących się gromadzeniem tych środków i zarządzaniem nimi.

Należy zauważyć, że możliwe są trzy warianty umowy z instytucją finansową.

Pracowniczy Program Emerytalny to zespół umów, które stanowią:

v zakładowe umowy emerytalne,

v pracownicze umowy emerytalne oraz umowy z zakładem ubezpieczeń,

v umowy z funduszami inwestycyjnymi bądź statuty pracowniczych funduszy emerytalnych,

określają one warunki gromadzenia środków ze składek pracowników wpłacanych przez pracodawcę, przeznaczonych do wypłat w wieku emerytalnym lub w przypadku uzyskania uprawnień do świadczeń rentowych z tytułu niezdolności do pracy.

Uzupełnieniem dwóch filarów systemu ubezpieczeń społecznych może być dobrowolne gromadzenie środków, z przeznaczeniem ich wypłaty po zakończeniu aktywności zawodowej. Konstrukcja taka miała na celu zbudowanie systemu odpornego na wstrząsy o charakterze makroekonomicznym czy demograficznym i jednocześnie zapewniającego możliwie wysoki poziom przyszłych świadczeń.

Bezpieczeństwo uczestników ma być uzyskane dzięki rozkładowi ryzyka pomiędzy różne filary. Otrzymane w przyszłości świadczenie pochodzić będzie ze zróżnicowanych źródeł, emerytura państwowa zostanie zastąpiona dochodami z trzech filarów – dwóch powszechnych i obowiązkowych dla osób objętych reformą oraz trzeciego – pracowniczych programów emerytalnych, charakteryzującego się dobrowolnością uczestnictwa.

Po przejściu na emeryturę kapitał zgromadzony w II filarze zostanie przelany do wskazanego przez członka Zakładu Ubezpieczeń Emerytalnych . ZE pobierze opłatę od całego kapitału zebranego w II filarze (max 7%). Dalej będzie pomnażał fundusze ubezpieczonego i wypłacał emeryturę. Uzyskane w ten sposób świadczenia muszą być waloryzowane przynajmniej w odniesieniu do wzrostu cen. Dopuszczalna będzie również waloryzacja według średniej płacy. Wysokość emerytury będzie zależała tylko od wieku ubezpieczonego i od długości okresu płacenia składek.

W II filarze będziemy mogli wybrać następujące standardowe świadczenia emerytalne:

v dożywotnie emerytury indywidualne - płatne na rzecz świadczeniobiorcy,

v emerytury indywidualne z dożywotnio gwarantowanym okresem płatności – jeśli ubezpieczony zakończy życie przed upływem tego okresu, emerytura będzie wypłacana przynajmniej przez 10 lat na rzecz wskazanego beneficjenta,

v wspólna emerytura dożywotnia (małżeńska)– wypłacana aż do śmierci drugiego z małżonków,

wspólna emerytura dożywotnia (małżeńska) z gwarantowanym okresem płatności – wypłacana przez okres co najmniej 10 lat nawet w przypadku śmierci obojga małżonków na rzecz wskazanego beneficjenta

Składka pomniejszona już o obie opłaty zostaje zamieniona na jednostki rozrachunkowe. Jeżeli w dniu zakupu jednostka rozrachunkowa naszego OFE ma wartość 11zł , wpłata ( pomniejszona o opłaty ) wynosi 100 zł , wówczas do naszego rachunku w OFE zostanie dopisanych 9,09 jednostek rozrachunkowych. Gdy papiery wartościowe tanieją , spada też wartość jednostek rozrachunkowych - i odwrotnie. Fundusze obliczają wartość swoich jednostek codziennie , podając je do publicznej wiadomości. Funduszom emerytalnym zależy na jak najlepszych wynikach , ponieważ poza wstępną opłatą od składek pobierają również tzw. opłatę od aktywów. Na koniec każdego miesiąca odliczają z kont klientów 0,05 % ich wartości (czyli rocznie 0,6 % - jest to poziom dopuszczony ustawowo). Zatem im lepsze wyniki , tym większa opłata.

W ramach tego filara działają Powszechne Towarzystwa Emerytalne, zarządzające Otwartymi Funduszami Emerytalnymi, których zadaniem jest zbieranie i pomnażanie naszych składek emerytalnych. W odróżnieniu od składek trafiających do I filaru, które idą na bieżące płatności emerytur i rent, składki trafiające na nasze konta w ramach II filaru są reinwestowane i pomnażane przez zarządzających tymi funduszami. System zbudowany na dwóch filarach jest bezpieczniejszy i bardziej stabilny, niż gdyby był oparty na jednym z nich, ponieważ każdy filar jest odporny na inne zagrożenia. Podpisując umowę przystąpienia do wybranego OFE ubezpieczony decyduje się na emeryturę z I filaru, jak i II. Jest to decyzja nieodwołalna – istnieje tylko możliwość zmiany wybranego wcześniej funduszu emerytalnego. ZUS przekaże 1/3 składki emerytalnej ubezpieczonego do OFE tj. 7,30% miesięcznej płacy brutto (pobierając za przelew opłatę manipulacyjną w wysokości 0,06%. Od każdej wpłaty opłatę od składki pobiera również sam fundusz – są to kwoty bardzo zróżnicowane, od 4% do 10%. Składka pomniejszona już o obie opłaty zostaje zamieniona na jednostki rozrachunkowe.